Wat is FOSFA? Contracten, arbitrage en de ladinglijsten

FOSFA, voluit de Federation of Oils, Seeds and Fats Associations, is de brancheorganisatie die de standaardcontracten opstelt voor oliezaden en plantaardige en dierlijke oliën en vetten. Zij organiseert de arbitrage in Londen onder die contracten en houdt de lijsten bij van verboden en toegestane voorgaande ladingen. Ook een Nederlandse partij zonder lidmaatschap krijgt ermee te maken zodra haar contract, of de NOFOTA-regels, ernaar verwijzen.

Operium is geen lid van FOSFA of NOFOTA en heeft van geen van beide een erkenning; de officiële stukken staan op fosfa.org en nofota.com.

FOSFA en de Nederlandse olie- en vettenhandel

Volgens Havenbedrijf Rotterdam komen palm- en kokosolie uit Azië, soja- en zonnebloemolie uit Zuid-Amerika en raapolie uit Duitsland en Canada naar de haven, voor raffinage of voor doorvoer naar de Europese voedings- en oleochemische industrie. FOSFA is opgericht in 1971 en meldt dat ruim 1.200 bedrijven in bijna 90 landen lid zijn geworden en dat 85% van de wereldhandel in oliën, zaden en vetten op FOSFA-contracten loopt (fosfa.org, geraadpleegd september 2026).

Rotterdam zit zelfs in de prijsvorming. Onder FOSFA-contract nr. 54 (plantaardige en mariene olie, CIF) en nr. 80 (ruwe palmolie, CIF) wordt een outturn-overschot of -tekort verrekend tegen een settlement price, die FOSFA publiceert en een price settlement committee vaststelt op basis van een CIF-marktwaarde van goederen die op een maandag en een donderdag van elke week in Rotterdam aankomen. Dat geldt nu (fosfa.org, stand september 2026) voor ruwe palmolie en ruwe palmpitolie uit Maleisië en Indonesië en ruwe kokosolie uit de Filipijnen en Indonesië.

FOSFA of NOFOTA: welk stelsel geldt?

Nederland heeft een eigen brancheorganisatie: NOFOTA, de Netherlands Oils, Fats and Oilseeds Trade Association, in 1918 in Rotterdam opgericht, met eigen Trading Rules (versie 1 januari 2026). Welk stelsel geldt, bepalen eerst de goederen: FOSFA is in de praktijk het stelsel voor vloeibare eetbare oliën in de internationale zeehandel, NOFOTA voor vloeibare eetbare oliën binnen de EU, en GAFTA voor droge lading. Daarna verschillen FOSFA en NOFOTA in recht en forum:

	FOSFA	NOFOTA
Recht op het contract	Engels recht (domicilieclausule)	Nederlands recht
Plaats van arbitrage	Londen, juridische zetel Engeland	Rotterdam
Arbitragerecht	Engelse Arbitration Act 1996	Nederlands arbitragerecht
Scheidsgerecht eerste aanleg	Elke partij één arbiter, FOSFA benoemt de voorzitter; of één arbiter samen	Drie arbiters, benoemd door een benoemingscommissie
Hoger beroep	Board of Appeal van vijf	Vijf arbiters

De stelsels overlappen. Voor voorgaande ladingen bij eetbare oliën verwijzen de NOFOTA Trading Rules naar de Europese Verordening 579/2014, en bij zendingen tussen landen buiten de EU naar de FOSFA-lijst van toegestane voorgaande ladingen. De FOSFA-verwarmingsinstructies staan in hoofdstuk XVI van de NOFOTA-regels. Het contract noemt het stelsel. Meer over de Nederlandse regels leest u in wat is NOFOTA. GAFTA, de Grain and Feed Trade Association, vervult een vergelijkbare rol voor droge lading: granen, veevoer en andere landbouwgrondstoffen; zie wat is GAFTA.

De tankhistorie: van schip en barge tot waltank

FOSFA houdt twee lijsten bij. De lijst van verboden direct voorgaande ladingen noemt stoffen die niet de laatste lading vóór oliën en vetten mogen zijn, zoals smeerolie-additieven, tetrachloormethaan, zware minerale olie en acrylonitril. In de editie van 1 september 2026 is N-methylaniline toegevoegd. De lijst van toegestane voorgaande ladingen is een positieve lijst van levensmiddelen, hulpstoffen en andere materialen die met oliën en vetten samengaan. De standaardvoorwaarden verwijzen naar de verboden lijst; met de optionele clausule AS9 moet de direct voorgaande lading van de toegestane lijst komen. FOSFA stelt dat de lijsten gelden die van kracht zijn op de cognossementsdatum.

Bij beide lijsten hoort een stroomschema voor tankruimte op schepen en barges ('vessel / barge'). Daarin staat onder meer:

• De direct voorgaande lading wordt altijd getoetst, ongeacht het volume in de tank.
• Verder terug telt alleen een kwalificerende lading: volgens het stroomschema 60% of meer van het tankvolume, volgens de samenvattende webpagina van FOSFA meer dan 60%. Kleinere partijen legt u vast, maar ze tellen niet als kwalificerende lading; controleer de actuele editie voordat u op een van beide vertrouwt.
• Voor loodhoudende producten, en in organisch gecoate tanks ook ethyleendichloride en styreenmonomeer, reikt de beperking verder terug in de tankhistorie, ongeacht het volume. De precieze beperkingen staan onderaan de verboden lijst.

Verordening (EU) nr. 579/2014 staat, in afwijking van Verordening (EG) nr. 852/2004, zeevervoer van oliën en vetten voor menselijke consumptie toe in schepen die niet aan levensmiddelen zijn voorbehouden. Worden de oliën nog bewerkt, dan moet in een roestvrijstalen of met epoxyhars (of gelijkwaardig) beklede tank de vorige lading, en in andere tanks de drie laatste ladingen, een levensmiddel zijn of op de bijlage staan. Worden ze niet verder bewerkt, dan is zo'n tank verplicht en moeten de drie vorige ladingen levensmiddelen zijn geweest. De kapitein moet de drie vorige ladingen en de schoonmaak ertussen schriftelijk kunnen aantonen, bij overslag ook voor het eerdere schip. De bijlage is gewijzigd bij Verordeningen (EU) 2016/238 en 2019/978; FOSFA raadt de laatste geconsolideerde versie aan, op EUR-Lex die van 7 juli 2019 (stand september 2026).

Voor de Rijnmondse terminal houdt het niet op bij het schip. Bij levering ex tank onder de NOFOTA-regels moet ook de direct voorgaande lading in de waltank, de leidingen en de pompen van het tankopslagbedrijf aan de eisen voldoen: bij opslag in de EU die van Verordening 579/2014, daarbuiten de FOSFA-lijst van toegestane voorgaande ladingen die gold op het moment van opslag. De NOFOTA-regels schrijven een door NOFOTA erkend tankopslagbedrijf voor, tenzij partijen samen iets anders afspreken.

Het dossier van de cargo surveyor

Voor de cargo surveyor wordt dit een papieren spoor: de verklaringen van de kapitein over voorgaande ladingen en reiniging, een eigen tankinspectie en verzegelde monsters. Kan een monster de zaak beslissen, dan stuurt de eiser verzegelde monsters naar FOSFA. Gebaseerd op de praktijk van onze sectorspecialist: 25 jaar in de haven, waarvan 20 jaar als ladingcontroleur. Voorgaande ladingen worden getoetst aan de FOSFA- en EU-lijsten. Wat bij de tank wordt opgeschreven, leest een scheidsgerecht later terug; zie wat een onafhankelijk cargo surveyor doet. Volgens FOSFA bepalen haar contracten dat dit werk waar praktisch door superintendents met FOSFA-lidmaatschap gebeurt; NOFOTA houdt eigen lijsten bij van erkende laboratoria en superintendentbedrijven. Die erkenning ligt steeds bij derden.

Uw tegenpartij begint een FOSFA-arbitrage: wat nu?

Krijgt u een claim onder een FOSFA-contract, dan gelden de Rules die uw contract van toepassing verklaart. Onder de editie van 1 april 2026 komt het hierop neer:

1. Benoem binnen 30 opeenvolgende dagen na ontvangst van de claim uw arbiter en meld de naam aan de eiser en aan FOSFA. Anders kan de eiser FOSFA vragen voor u te benoemen; FOSFA doet dat als u niet binnen 14 opeenvolgende dagen na haar aankondiging alsnog benoemt.
2. Arbiters komen uit de handel, niet uit de advocatuur. U voert zelf het woord of laat dat doen door een schriftelijk aangewezen vertegenwoordiger die staat vermeld bij een handelslid, een volwaardig makelaarslid of een volwaardig non-tradinglid van FOSFA. Een advocaat mag alleen als het scheidsgerecht de zaak van bijzonder belang vindt, en dan voor beide partijen.
3. Stukken en bewijs gaan per e-mail naar de arbiters, de wederpartij en FOSFA, in het Engels of met een Engelse vertaling.
4. U bent aan de Rules gebonden en hoofdelijk aansprakelijk voor de kosten, ook als u geen lid bent.
5. Tegen de uitspraak kunt u in beroep tot 12.00 uur Londense tijd op de 28e opeenvolgende dag na de datum van de uitspraak, mits de kosten van de eerste aanleg op tijd zijn betaald.

Wilt u zelf claimen over kwaliteit of conditie, dan moet u de claim binnen 90 opeenvolgende dagen na voltooiing van de lossing of levering verzenden; voor andere claims geldt een jaar.

FOSS is software voor inspectiebedrijven en de haven: metingen één keer invoeren, negen rapporttypen uit dezelfde invoer, outturn per medium tegen het B/L-gewicht met een automatische protestvlag bij meer dan 0,5% tekort, en monstertracking, met een sectorspecialist aan tafel. Kijk bij FOSS.