Wat is GAFTA? Contracten, bemonstering en arbitrage

GAFTA is de Londense brancheorganisatie achter de standaardcontracten voor granen en veevoeder. Zij geeft ook de regels uit voor bemonstering, wegen en arbitrage waar die contracten naar verwijzen, en houdt registers bij van goedgekeurde superintendents en analisten. Gafta schat op haar contractenpagina dat ongeveer 80% van de wereldhandel in granen op haar formulieren wordt verscheept (stand september 2026).

Een GAFTA-opdracht in de Rijnmond

Een voorbeeld: een buitenlandse handelaar koopt een partij veevoedergrondstof op een GAFTA-formulier, te lossen in Rotterdam. Als principaal wijst hij een inspectiebedrijf in de Rijnmond aan om bij het lossen te bemonsteren en na te wegen. Onder GAFTA-voorwaarden moet dat een Gafta Approved Superintendent zijn, en gaat het analysemonster naar een Gafta Approved Analyst. Zonder registratie dus geen bemonstering onder GAFTA-voorwaarden.

Voor een plaats in het register gelden alle voorwaarden tegelijk:

• Superintendent: lid van Gafta in categorie C, werken volgens de regels 123 (wegen) en 124 (bemonstering) en de Code of Practice, en een geldig certificaat: óf de Gafta Standard for Supervision, Sampling and Check Weighing, óf een ISO 17020 type A-accreditatie met passende scope.
• Laboratorium: lid in categorie F, testen volgens Gafta No. 130 (register van analysemethoden), voldoende resultaten in de ringtest van Gafta (twee rondes per jaar), de Code of Practice volgen, en óf de Gafta Standard for Analysis and Testing, óf een ISO 17025-accreditatie met passende scope.

De Gafta Standards zijn er voor leden die geen ISO-accreditatie willen of kunnen halen. Alleen die route loopt via een audit door NSF International (UK): de eerste op locatie, daarna jaarlijks op afstand, met een audit op locatie eens in de vijf jaar voor superintendents en om het jaar voor laboratoria. Gafta voert drie registers: voor superintendents, analisten en gassingsbedrijven.

Het verschil tussen beide ISO-normen leest u in ISO 17025 versus ISO 17020, en wat een controleur verder aan de kade doet in wat een onafhankelijk cargo surveyor doet.

Van London Corn Trade Association tot GAFTA

De vereniging begon in 1878 als de London Corn Trade Association, zodat graanhandelaren met vaste contractvormen konden werken en geschillen door arbiters lieten beslechten. In 1906 splitsten handelaren in plantaardige eiwitten voor veevoeder zich af; in 1971 gingen beide verenigingen op in de Grain and Feed Trade Association. Gafta meldt ruim 1.900 leden in 100 landen (stand september 2026).

Welk formulier ligt er onder uw lading?

Gafta publiceert ongeveer negentig genummerde formulieren, reglementen en aanvullingen (stand september 2026). De meeste handelsformulieren horen bij één leveringsvorm, vaak voor een bepaalde herkomst, en zijn opnieuw uitgegeven met ingang van 1 juli 2026. Een paar voorbeelden vanuit de haven:

• Zeeschip met veevoeder in bulk: 100 op CIF- of C&F-basis, 119 op FOB-basis.
• Graan uit Midden- en Oost-Europa over zee: 48 (CIF of C&F) en 49 (FOB).
• Volle containers: 88 (CIF of C&F), 89 (FCA) en 90 (ex opslag of FCA).
• Verkoop uit opslag of silo: 109 voor veevoeder, 110 voor graan.
• Spoor en weg: 78 en 78UA.
• Binnenvaart: alleen 47, en dat is geschreven voor Midden- en Oost-Europa.

Bij CIF betaalt de koper tegen scheepsdocumenten en verzekert de verkoper de lading; bij C&F (cost and freight) vervalt die verzekering door de verkoper. Bij FOB wijst de koper het schip aan. Bij FCA (free carrier) levert de verkoper aan een vervoerder die de koper aanwijst, en bij ex opslag haalt de koper de goederen zelf op.

Per 30 juni 2026 zijn onder meer 27, 97, 98 en 100A ingetrokken. De zoeklijst toont ze soms nog, maar de PDF erachter meldt dat ze niet meer in gebruik zijn. Kijk voor een nieuwe deal daarom op gafta.com (geraadpleegd september 2026). Gafta bezit het auteursrecht: downloaden om erop te handelen mag, publiceren of commercieel gebruiken alleen met schriftelijke toestemming. Wij nemen dan ook geen clausuletekst over.

Bemonstering onder GAFTA 124: termijnen en bewaarmonsters

De Sampling Rules No. 124 gelden in de editie voor contracten vanaf 1 juli 2026. Tijdens het laden of lossen trekt de superintendent doorlopend deelmonsters. Die worden gedeeld, verkleind, verzegeld en gelabeld, en verdeeld in sets van analyse- en reservemonsters.

Let vooral op de termijnen. Het analysemonster moet binnen een vaste termijn na verzegeling naar een geregistreerde analist, voor de meeste goederen 14 dagen, en ook de kopie van het analysecertificaat moet op tijd naar de wederpartij. Worden die termijnen gemist, dan kan een claim op afkeuring of korting vervallen, tenzij de arbiters anders beslissen. De monsters die niet voor analyse nodig zijn, bewaart de superintendent drie maanden na verzegeling, tenzij een partij schriftelijk iets anders vraagt.

Een geschil met een buitenlandse tegenpartij

Elk GAFTA-handelscontract bevat een arbitrageclausule, en de handelsformulieren vallen onder Engels recht. Engeland is de juridische plaats van arbitrage en de Arbitration Act 1996 is van toepassing; zittingen vinden normaal plaats bij Gafta in Londen, of elders als partijen dat schriftelijk afspreken.

Alle stukken gaan in het Engels, of met een Engelse vertaling (regel 4.4 van reglement 125). Op een mondelinge zitting laat u zich vertegenwoordigen door een eigen medewerker, een Gafta Qualified Arbitrator of een andere vertegenwoordiger; een advocaat uit de praktijk mag daar alleen als beide partijen dat uitdrukkelijk en schriftelijk hebben afgesproken (regels 4.8 en 15.1). Voor de schriftelijke stukken mag u ook zonder die afspraak een advocaat inschakelen, maar die kosten krijgt u niet vergoed (regel 15.2). En wie geen lid is, betaalt per uitspraak een toeslag van £1.700 (stand september 2026).

Onder reglement 125 beslist normaal een tribunaal van drie arbiters. Gafta benoemt één arbiter als beide partijen dat willen, of als de verweerder op dat verzoek niet instemt en ook zelf geen arbiter benoemt. Het tribunaal beslist op stukken en kan op verzoek een zitting toestaan. In de meeste gevallen kunt u in beroep bij een commissie van beroep van Gafta (board of appeal), uiterlijk om 12.00 uur op de 30e dag na de uitspraak. Een claim vervalt een jaar na de arbitragemelding als geen partij stukken indient, tenzij een partij de claim in de 30 dagen daarvoor met een kennisgeving aan de wederpartij vernieuwt, of er alsnog stukken komen. Dat kan telkens met een jaar, tot zes jaar na de eerste melding.

Kleinere geschillen kunnen onder reglement 126: één arbiter, geen beroep bij Gafta of de rechter. Daarvoor moeten beide partijen uitdrukkelijk kiezen, wat ook kan als het contract naar 125 verwijst. Wie een uitspraak niet nakomt, kan Gafta op haar lijst van defaulters zetten. Uitspraken zijn in het buitenland af te dwingen onder het Verdrag van New York van 1958.

Bij oliën, vetten en oliehoudende zaden komt u andere stelsels tegen. NOFOTA, de Nederlandse brancheorganisatie voor die handel, heeft eigen Trading Rules, standaardcontracten en een eigen arbitrage-instituut. Internationaal biedt FOSFA standaardcontracten en arbitrage voor oliën, oliehoudende zaden en vetten.

GAFTA en GMP+ op dezelfde lading

Veevoeder dat in Nederland binnenkomt, kan onder twee stelsels tegelijk vallen. GAFTA regelt de handelsrelatie; GMP+ regelt de voederveiligheid in de keten. Onder GMP+ FSA laten ook transport, opslag en laboratoria zich certificeren, en GMP+-gecertificeerde bedrijven doen zaken met andere gecertificeerde bedrijven. Een laboratorium in de haven kan dus in het GAFTA-register van analisten staan én GMP+-gecertificeerd zijn.

In het dossier van een GAFTA-opdracht horen het bemonsteringsrapport volgens 124, herleidbare verzegelingen, de bewaarmonsters en het certificaat van een geregistreerd laboratorium. Elke keer dat een meting daarvoor opnieuw wordt overgetypt, is een kans om die keten te breken.

Operium is geen lid van GAFTA en heeft geen GAFTA-erkenning. Wij bouwen de laag eromheen: FOSS is software voor inspectiebedrijven en de haven, met een sectorspecialist aan tafel. Metingen voert u één keer in, monsters blijven traceerbaar, en uw klant volgt de status live. Past dat bij uw proces? Neem contact op; de gratis QuickScan duurt twee werkdagen.